Na świecie wydano już setki milionów cyfrowych poświadczeń kompetencji, które coraz częściej uzupełniają lub zastępują tradycyjne dyplomy i certyfikaty. Odznaki cyfrowe i mikropoświadczenia potwierdzają konkretne umiejętności oraz osiągnięcia. Choć oba rozwiązania służą podobnemu celowi, są między nimi zasadnicze różnice, dlatego warto wiedzieć, czym się charakteryzują i jak świadomie z nich korzystać.

Choć obie formy potwierdzania umiejętności są często wymieniane jednym tchem, a ich nazwy bywają nawet stosowane zamiennie, mikropoświadczenia i odznaki cyfrowe nie są pojęciami tożsamymi. Różnią się zakresem, poziomem formalizacji oraz funkcją, jaką pełnią w systemach edukacji i rozwoju zawodowego. Znajomość tych różnic pozwala na efektywne wykorzystanie potencjału obu rozwiązań, zarówno z perspektywy osoby budującej świadomie swoją ścieżkę kariery, jak i instytucji zajmujących się edukacją czy pracodawców. 

Odznaki – od gier do edukacji cyfrowej

Cyfrowe odznaki są dziś kojarzone z obszarem edukacji pozaformalnej, choć pierwotnie związane były ze światem gier – pojawiły się jako ich element na platformach internetowych dla graczy. Na pomysł wykorzystania ich w edukacji wpadli twórcy systemu Open Badges z Mozilla Foundation zainspirowani ruchem skautowym, znanym w Stanach Zjednoczonych i Europie, w którym odznaki stanowiły czytelne potwierdzenie konkretnych umiejętności, sprawności i osiągnięć młodych uczestników.

W 2012 r. specjaliści Mozilla Foundation opisali cyfrowe odznaki (digital badges) jako rozwiązanie wspierające rozwój umiejętności i idei uczenia się i doskonalenia przez całe życie w celach zawodowych. Opracowanie koncepcji standardu Open Badges było odpowiedzią na potrzebę stworzenia systemu, który mógłby uznawać i potwierdzać nieformalne i nietradycyjne doświadczenia edukacyjne, umożliwiające uczącym się zaprezentowanie swoich umiejętności i osiągnięć w różnych sytuacjach, np. podczas procesów rekrutacyjnych. 

Tak rozumiane odznaki charakteryzują się przede wszystkim tym, że:

• zawsze mają postać cyfrową,
• zawsze występują w formie graficznej lub posiadają grafikę,
• mogą być przyznawane za różnego typu dokonania, nie tylko edukacyjne:
  • odznaki za osiągnięcia
  • odznaki kompetencji (wykazanie się wiedzą, umiejętnościami, kompetencjami społecznymi),
  • odznaki potencjału (wskaźniki przyszłych osiągnięć),
  • odznaki uczestnictwa (np. w wydarzeniu),
  • odznaki członkowskie (potwierdzają przynależność, np. do klubu),
  • odznaki zaangażowania (postawy, wartości, przekonania),
  • odznaki motywacyjne (np. za dobrą pracę).

W praktyce cyfrowa odznaka jest plikiem graficznym zapisanym w określonym standardzie – obecnie najpopularniejszym z nich jest standard Open Badges 2.0 – który zawiera ustrukturyzowane informacje opisujące konkretne kompetencje lub rezultaty działań danej osoby. Taki nośnik można wykorzystać do różnych celów, np. do potwierdzania udziału w konferencji, zrealizowania projektu społecznego, a także do tego, aby zamieścić w nim informację o posiadanym przez osobę zestawie zweryfikowanych efektów uczenia się. To ostatnie kieruje nas w stronę mikropoświadczeń.

Mikropoświadczenia – ile waży jakość

Mikropoświadczenia, podobnie jak odznaki cyfrowe, stanowią potwierdzenie posiadania konkretnych umiejętności. Obie formy poświadczeń informują o tym:

• komu zostały wydane,
• przez kogo,
• kiedy,
• za co,
• jakie były kryteria wydania (to warunek konieczny w przypadku odznak i mikropoświadczeń wydawanych w standardzie Open Badges).

Mikropoświadczenia nie są jednak tożsame z cyfrowymi odznakami. Przede wszystkim dlatego, że:

• mikropoświadczenie stanowi potwierdzenie osiągnięcia edukacyjnego (odznaka może dotyczyć różnych osiągnięć, nie tylko edukacyjnych),
• mikropoświadczenie najczęściej wydawane są w formie cyfrowej (odznaki są wyłącznie cyfrowe)
• mikropoświadczenie potwierdza zweryfikowane efekty uczenia się i informuje o nich,
• mikropoświadczenie powinno podlegać zapewnieniu jakości,
• mikropoświadczenia dążą do systemowej porównywalności, uznawalności i przenośności (dlatego najczęściej zawierają więcej specyficznych informacji, takich jak: nakład pracy, powiązanie z ramami kwalifikacji, systematykami umiejętności lub stosują ustandaryzowane modele opisu, np. European Learning Model).

Mikropoświadczenia i odznaki cyfrowe – kłopoty z definicją

Dlaczego pojęcia odznak cyfrowych i mikropoświadczeń są często ze sobą mylone? Jednym z głównych powodów jest brak jednej definicji, która w jednoznaczny sposób porządkowałaby to, czym mikropoświadczenia są w praktyce. Na świecie funkcjonują różne podejścia, a poszczególne kraje wciąż doprecyzowują zakres, znaczenie i sposób stosowania tego pojęcia.

W Polsce termin mikropoświadczeń również dopiero się upowszechnia, a działania na rzecz jego rozwoju i popularyzacji prowadzi Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy.

Na potrzeby prowadzonego w IBE PIB projektu pilotażowego mikropoświadczeń opracowano ich definicję, która opiera się głównie na Zaleceniu Rady Unii Europejskiej dotyczącym europejskiego podejścia do mikropoświadczeń na potrzeby uczenia się przez całe życie i zatrudnialności. Definicja ta mówi, że mikropoświadczenia:

• są dokumentami stanowiącymi dowody osiągnięcia umiejętności przy niewielkim nakładzie pracy w określonym obszarze,
• potwierdzają umiejętności weryfikowane na podstawie przejrzystych kryteriów przez instytucję stosującą ustalone standardy zapewniania jakości, 
• stanowią własność osoby uczącej się,
• mogą występować samodzielnie lub być łączone w większe poświadczenia,
• mogą być gromadzone i udostępniane, np. w formie cyfrowej, 
• ich stosowanie jest odpowiedzią na zmieniające się sposoby kształcenia i potrzeby rynku pracy,
• potwierdzają umiejętności zdobywane nie tylko za pomocą edukacji formalnej, lecz także podczas różnego rodzaju kursów czy szkoleń,
• są wydawane przez szkoły, uczelnie, instytucje edukacyjne, organizacje pozarządowe, związki i kluby sportowe na podstawie przejrzystych kryteriów.

Źródła:

1. “Open Badges for Lifelong Learning. Exploring an open badge ecosystem to support skill development and lifelong learning for real results such as jobs and advancement”, The Mozilla Foundation, Peer 2 Peer University, we współpracy z The MacArthur Foundation.
2. Hasło: mikropoświadczenia w Wikipedii: https://pl.wikipedia.org/wiki/Mikropo%C5%9Bwiadczenia.
3. Zalecenie Rady z dnia 16 czerwca 2022 r. w sprawie europejskiego podejścia do mikropoświadczeń na potrzeby uczenia się przez całe życie i zatrudnialności: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:32022H0627%2802%29