Nie nastawiajmy się, że świat będzie takim, jaki znamy – zgodnie podkreślają m.in.: prof. dr hab. Aleksandra Przegalińska, dr Maciej Kawecki, dr Ewa Woydyłło i Tomasz Stawiszyński. W podcaście Instytutu Badań Edukacyjnych – Państwowego Instytutu Badawczego „Po pierwsze, umiejętności. Podcast o tym, jak być na czasie” zdradzają, jakie umiejętności uznawane są za kompetencje przyszłości oraz jak świadomie budować ścieżkę kariery i edukacji.

Jednym z obszarów działalności IBE PIB jest upowszechnianie idei lifelong learning. Jej założenia skrystalizowały się m.in. w projekcie dotyczącym mikropoświadczeń, który koncentruje się na rozwiązaniach dla edukacji i rynku pracy. W ramach projektu Instytut zaprosił czołowych ekspertów z obszaru nauki, nowych technologii, pracy i edukacji do dialogu o kompetencjach przyszłości, którego efektem jest autorski podcast „Po pierwsze, umiejętności. Podcast o tym, jak być na czasie”.

Rynek pracy – 40 proc. umiejętności pracowników do wymiany 

Prognozy dotyczące rynku pracy dotyczą tempa, w jakim obecnie dezaktualizują się podstawowe kompetencje pracowników. Prawie 40 proc. z nich – jak wynika z raportu World Economic Forum „Future of Jobs Report 2025” – zmieni się do 2030 roku. Będą one wymagały uaktualnienia, rozszerzenia lub zastąpienia nowymi umiejętnościami. W praktyce oznacza to ewolucję z modelu „posiadania wiedzy” do modelu „gotowości do ciągłego uczenia się”.

Kompetencje technologiczne wymieniają się co 2,5 roku. Kompetencje miękkie dewaluują się co 5 lat. Trzeba znaleźć swój nowy wzorzec uczenia się – wyjaśnia Jowita Michalska, założycielka i CEO Digital University.

Zmienia się także rodzaj niezbędnych i pożądanych na rynku pracy kompetencji. W czołówce znajduje się m.in. umiejętność współpracy, ale w zdecydowanie szerszych niż dotychczas zespołach – w dużych grupach interdyscyplinarnych oraz z narzędziami sztucznej inteligencji. 

Joanna Malinowska-Parzydło, ekspertka z bogatym doświadczeniem w branży HR, podkreśla, że niezmiennie wysoko oceniane jest doświadczenie zawodowe. Zachęca osoby wchodzące na rynek pracy do jak najszybszego stosowania zdobytej wiedzy w praktyce. Drugim obszarem są kompetencje społeczne. 

W centrum zainteresowania osób aktywnych zawodowo powinna pozostawać także troska o dobrostan psychiczny. Doktor Ewa Woydyłło, psycholożka i terapeutka uzależnień, zwraca uwagę na powszechny problem wypalenia zawodowego i radzi, jak mu przeciwdziałać:

Czasem można zmienić natężenie obowiązków, czasem bardziej skuteczna okaże się zmiana profilu zajęć, np. zawodu czy stanowiska. Warto wspomnieć również o tym, że na przestrzeni lat zmieniamy się nie tylko my sami, lecz także to, co przynosi nam satysfakcję. 

Rynek edukacji – koniec ery szkolnictwa wyższego? 

Niespotykane dotychczas tempo rozwoju nowych technologii wymusza zmiany w edukacji. Konieczne jest dostosowanie go do współczesnych oczekiwań, potrzeb i możliwości osób uczących się, a docelowo do wymagań rynku pracy. 

W przypadku szkolnictwa wyższego ścierają się dwa skrajne poglądy – od prognozy końca ery szkolnictwa wyższego do zapewniania o gigantycznym popycie na studia. 

Kończy się era szkolnictwa wyższego. Aby robić karierę, nie trzeba już mieć skończonych studiów, lecz mieć talent i panować nad nim. Tak to działa w Dolinie Krzemowej od dawna. Połowa mojego zespołu nie ma skończonych studiów, a są to genialni, młodzi ludzie – uważa dr Maciej Kawecki, prezes Instytutu Lema, dyrektor Centrum Innowacji WSB Merito i dziennikarz naukowy. 

Ja patrzę na szkoły wyższe zupełnie inaczej, jako na przestrzeń szeroko rozumianego rozwoju, gdzie zdobywanie wiedzy jest tylko elementem szerszej wartości, jaką niesie studiowanie – uważa prof. Grzegorz Mazurek, rektor Akademii Leona Koźmińskiego. 

Zdaniem prof. dr hab. Aleksandry Przegalińskiej, prorektorki ds. innowacji w Akademii Leona Koźmińskiego, młodzi ludzie coraz chętniej będą wybierali studia licencjackie bez kontynuacji na studiach magisterskich. Kolejnym krokiem będzie praca zawodowa i dokształcanie się w trybie lifelong learning. Konieczna będzie więc zmiana systemu uczenia i weryfikowania wiedzy.

Studia muszą być bardziej spersonalizowane. Sztuczna inteligencja i mikropoświadczenia są bardzo ciekawymi wehikułami do tego, żeby droga każdego studenta była trochę inna – wyjaśnia. 

Przed ogromnymi wyzwaniami stoją także szkoły ponadpodstawowe. Jednym z nich jest zachęcenie młodych ludzi do zdobywania wiedzy w świecie pełnym atrakcyjniejszych od niej „rozpraszaczy”.

Szkoła, która próbuje konkurować z Netflixem, przegra. Dlatego nowoczesna szkoła musi całkowicie przeformułować rolę uczniów – oni nie mogą być odbiorcami, muszą czynnie uczestniczyć w procesie uczenia się, być zaangażowani – przekonuje Marcin Szala, współzałożyciel i jeden z dyrektorów warszawskiego Liceum Artes Liberales. 

Kompetencje przyszłości 

Eksperci identyfikują także umiejętności określane jako kompetencje przyszłości, bez których trudno będzie funkcjonować we współczesnym świecie zdominowanym przez dynamiczny rozwój technologii. Są one pożądane na każdym etapie – zarówno wśród dzieci i młodzieży dopiero zdobywających podstawową wiedzę, jak i wśród osób wchodzących na rynek pracy, a także już dojrzałych pracowników. 

Tomasz Stawiszyński, filozof, publicysta, eseista i autor książek, zwraca uwagę na deficyt umiejętności, takich jak czytanie ze zrozumieniem, krytyczne i analityczne myślenie czy konstruowanie spójnych wypowiedzi.

Tam, gdzie zanika zdolność analitycznego, samodzielnego, podmiotowego, krytycznego myślenia, tam ludzie stają się coraz bardziej podatni na propagandę, perswazje, oddziaływania o charakterze politycznym, marketingowym, oparte w dużym stopniu na przekazie, który jest bardzo emocjonalny – wyjaśnia. 

Artur Kurasiński, przedsiębiorca i inwestor, skupia się na problemie codziennej nieskończonej liczby przekazów, które obecnie może przygotowywać i rozpowszechniać każdy. Tym samym ich wiarygodność bywa dyskusyjna. Konieczne zatem wydaje się upowszechnienie oferty edukacyjnej z zakresu weryfikacji i doboru wiarygodnych źródeł.

W myśl zasady – ufam, ale kontroluję. Po prostu sprawdzam – podsumowuje. 

Mikropoświadczenia – nowa waluta umiejętności 

Odpowiedzią na globalne zmiany na rynku pracy oraz oczekiwania młodych ludzi wobec edukacji są cieszące się dużą popularnością w Europie i Stanach Zjednoczonych mikropoświadczenia. 

Mikropoświadczenie to cyfrowy certyfikat umiejętności, ale taki, który ma swoją potwierdzoną jakość, zawiera konkretne informacje na temat tego, co dana osoba musiała zrobić, żeby ów certyfikat otrzymać oraz kto go wydał i kiedy – wyjaśnia Michał Nowakowski, lider projektu dotyczącego mikropoświadczeń realizowanego w Instytucie Badań Edukacyjnych – Państwowym Instytucie Badawczym. 

Ekosystem mikropoświadczeń łączy podmioty wydające poświadczenia umiejętności nabytych przez ich klientów lub pracowników oraz odbiorców indywidualnych. Wydawców reprezentują m.in.: firmy szkoleniowe, uczelnie, szkoły, organizacje pozarządowe, urzędy pracy i instytucje kultury. Odbiorcą może zostać każda osoba, która chce budować i dzielić się – np. z pracodawcami – cyfrowym portfolio swoich umiejętności i kwalifikacji. 

Rozmowy z ekspertami dostępne są na: microcredentials.pl, YouTube i Spotify. 

Podcast „Po pierwsze, umiejętności. Podcast o tym, jak być na czasie” realizowany jest w ramach projektu „Mikropoświadczenia – pilotaż nowego rozwiązania wspierającego uczenie się przez całe życie”, który jest finansowany z Funduszy Europejskich dla Rozwoju Społecznego (FERS). #FunduszeUE