Po pierwsze, umiejętności. Podcast o tym, jak być na czasie

Mikropoświadczenia potwierdzą kompetencje przyszłości

Jaka jest kondycja współczesnego człowieka, zanurzonego w świecie nowych technologii i walczącego z tzw. “rozproszeniem cyfrowym”? Jak walczyć z tym ostatnim i czy może w tym pomóc literatura? Między innymi o tym rozmawiał Łukasz Grass z Tomaszem Stawiszyńskim. 

Gościem pierwszego odcinka podcastu Instytutu Badań Edukacyjnych – Państwowego Instytutu Badawczego “Po pierwsze, umiejętności. Podcast o tym, jak być na czasie” był Tomasz Stawiszyński, filozof, publicysta i eseista oraz autor wielu książek, m.in. “Potyczki z Freudem. Mity, pokusy i pułapki psychoterapii”, “Co robić przed końcem świata” czy “Ucieczka od bezradności”. 

Ocalająca moc literatury

“Nie da się ukryć, refleksja nie jest dzisiaj w cenie” – pisze w swojej książce “Ucieczka od bezradności” Tomasz Stawiszyński. W świecie łatwej i szybkiej rozrywki, dostępu do wszelkich informacji i nieograniczonego wyboru, można jednak próbować pozostać człowiekiem zdolnym do głębokich rozważań. Ratunkiem jest tu m.in. czytanie. 

Wielkim optymizmem napawa mnie fakt, że podczas targów książek, w których biorę udział, pojawiają się tłumy nastolatków, głównie nastolatek, czekających na podpis ulubionej autorki lub autora powieści z gatunku young adult. Czytelnictwo w tej grupie jest naprawdę wysokie i choć nie są to wysmakowane literacko pozycje, to często stanowią pierwszy krok w świecie literatury – mówi autor “Ucieczki od bezradności”.

Kontakt z literaturą jest niezwykle wartościowy i to na wielu poziomach. Istnieją badania, które potwierdzają pozytywny wpływ tzw. głębokiego czytania na nasze mózgi. Czytanie to odpowiednik codziennego treningu ciała. Ale to nie wszystko.

Literatura rozwija nas w sensie kulturowym i psychologicznym, otwiera nas na innych, uczy nas rozumienia ich i wchodzenia z nimi w głębszy kontakt, pomaga nam nauczyć się mentalizacji, czyli dostrzegania podmiotowości innych osób. Literatura jest jedynym znanym nam sposobem, by zajrzeć do cudzej głowy – tłumaczy.

Rozproszenie cyfrowe i jak z nim walczyć

Problemem, który mamy coraz częściej, jest brak umiejętności skupiania uwagi, którego wymaga np. czytanie. Tomasz Stawiszyński uważa, że wybrnąć z tego można, m.in. stosując do ćwiczenia koncentracji te same narzędzia, które nas rozpraszają. Jak to możliwe?

Wykorzystanie nowych mediów do tego, by wprowadzać tam treści wymagające skupienia i uczące, jest dobrym pomysłem. Niezbędny jest też pewien rodzaj ograniczenia korzystania np. z mediów społecznościowych – twierdzi gość podcastu.

Kolejnym sposobem na walkę zarówno z rozproszeniem cyfrowym, jak i z niskim poziomem czytelnictwa w Polsce, szczególnie wśród młodych ludzi, jest, zdaniem Tomasza Stawiszyńskiego, unowocześnienie programów nauczania języka polskiego w szkołach. 

Zachęcaniem uczniów do czytania tego, co rzeczywiście ich fascynuje i co może sprawić, że zatracą się w lekturze, buduje się zamiłowanie do literatury. Znaczna część obecnego kanonu lektur szkolnych daje efekt odwrotny. Nie chodzi o to, by klasyczne dzieła literatury polskiej wyrzucić z podstawy programowej. Trzeba jednak znaleźć sposób, by przedstawić je w sposób atrakcyjny – przekonuje.

Mikropoświadczenia a kompetencje przyszłości

Skoro coraz więcej osób ma problem ze skupieniem uwagi, czytaniem ze zrozumieniem, a co za tym idzie, snuciem pogłębionych refleksji, wyciąganiem wniosków i konstruowaniem wypowiedzi, tego typu umiejętności stają się bezcenne. Są one coraz częściej identyfikowane jako tzw. kompetencje przyszłości, niezbędne do skutecznego funkcjonowania w dynamicznie zmieniającym się środowisku edukacyjnym i zawodowym.

Mikropoświadczenia mogą stać się elastyczną i precyzyjną formą potwierdzania konkretnych umiejętności, takich właśnie jak czytanie ze zrozumieniem, konstruowanie spójnych wypowiedzi czy krytyczne myślenie. W przeciwieństwie do tradycyjnych dyplomów, mikropoświadczenia umożliwiają dokumentowanie rozwoju poszczególnych i bardzo konkretnych kompetencji, również o charakterze miękkim. 

Zachęcamy do obejrzenia całego podcastu!